Randevu Al
Cilt Sorunları
Egzama (Atopik Dermatit)
Kaşıntı-kaşıma döngüsünü ve zayıf bariyeri birlikte ele almak.
Bir Bakışta
- Ne olduğu
- Cilt bariyerinin zayıflığı ve aşırı iltihaplı yanıtla giden, kaşıntılı kronik deri hastalığı
- Kimlerde görülür
- Sıklıkla süt çocukluğunda başlar, erişkinde de sürebilir; astım ve alerjik nezleyle birliktelik gösterir
- Tipik seyri
- Alevlenme ve yatışma dönemleri; çocukların önemli bölümünde yaşla hafifler
- Bulaşıcı mı
- Hayır. Ancak çatlamış deri ikincil enfeksiyona açıktır
- Tanı
- Klinik ölçütlerle: kaşıntı, yaşa uygun yerleşim, yineleyici seyir, atopi öyküsü
- Tedavi yaklaşımı
- Nemlendirici zemin ve iltihaba yönelik topikal tedavi; dirençli tabloda fototerapi ve sistemik tedavi
- Ne zaman hekime başvurmalı
- Uykuyu bölen kaşıntı, yaygınlaşan lezyon, bal rengi kabuk ve akıntı, ateş
Ne Olduğu
Egzama nedir?
Egzama tek bir hastalığın değil, benzer görünen bir grup iltihaplı deri tablosunun ortak adıdır. En sık biçimi atopik dermatittir: cildin dış bariyerinin doğuştan zayıf olduğu, buna aşırı duyarlı bir bağışıklık yanıtının eklendiği kronik ve kaşıntılı bir hastalık. Bariyer proteini filaggrini kodlayan gendeki değişiklikler bu zayıflığın bilinen başlıca nedenidir. Su tutamayan bir deri kurur, çatlar ve dışarıdan gelen tahriş edici maddelere kapısını açık bırakır.
Tablonun motoru kaşıntıdır. Kaşımak kısa süre rahatlatır, ama bariyeri daha da bozar; bozulan bariyer iltihabı artırır, artan iltihap yeniden kaşındırır. Bu döngü kırılmadan hiçbir tedavi kalıcı olmaz. Egzamayı yönetmenin özü, ilaçtan önce bu döngüyü hedeflemektir.
Atopik dermatit sıklıkla yalnız gelmez; astım, alerjik nezle ve besin alerjisiyle aynı yatkınlık zemininden çıkar. Bunun dışında kendi başlıkları olan biçimler de vardır: bir maddeyle temas sonrası çıkan kontakt egzama, el ve ayakta derin su kabarcıklarıyla giden dishidrotik egzama, bacaklarda dolaşım bozukluğuna eşlik eden staz egzaması ve madeni para biçiminde plaklar yapan numuler egzama. Tedavi, tablonun bunlardan hangisi olduğuna göre değişir.
Belirtiler
Nasıl görünür?
Ortak payda kaşıntıdır; kaşıntısız bir egzama tanısı kuşkuludur. Akut dönemde deri kırmızı, kabarık, kimi zaman su toplayan ve sızıntı yapan bir görünümdedir. Süreklileşen kaşıma zamanla deriyi kalınlaştırır: yüzey sertleşir, deri çizgileri belirginleşir. Likenifikasyon adı verilen bu görünüm kronikleşmenin işaretidir.
Yerleşim yaşa göre değişir. Süt çocuklarında yanaklar, alın ve saçlı deri; emeklemeye başlayan çocukta kol ve bacakların dış yüzü; büyük çocuk ve erişkinde dirsek içi, diz arkası, el bilekleri, boyun ve göz kapakları öne çıkar. Erişkin egzamasında el tutulumu tek başına tabloyu oluşturabilir ve ıslak işle çalışanlarda meslek hayatını doğrudan etkiler.
Çatlaklardan giren bakteriler ikincil enfeksiyona yol açabilir. Bal rengi sarı kabuk, akıntı, ani artan ağrı ve ateş bunun işaretleridir; beklemeden değerlendirilmelidir. Hızla yayılan, ortası çökük, birbirine benzeyen kabarcıklar ise uçuk virüsüne bağlı ağır bir tablo olabilir. Bu, saatler içinde değerlendirilmesi gereken acil bir durumdur.
Tanı
Tanı nasıl konur?
Egzamanın kan testi yoktur; tanı klinik ölçütlerle konur. Kaşıntının varlığı, yaşa uygun tipik yerleşim, kronik ve yineleyici seyir, kişisel ya da ailesel atopi öyküsü birlikte değerlendirilir. Hekim ayrıca cildin kuruluk derecesini, kaşımaya bağlı ikincil değişiklikleri ve enfeksiyon bulgularını inceler.
Alerji testleri herkese değil, öykü yönlendirdiğinde istenir. Belirli bir madde temasından sonra alevlenen ya da alışılmadık bölgelerde duran tabloda yama testi kontakt egzamayı ayırt eder. Besin alerjisi araştırması özellikle küçük çocuklarda ve öykü destekliyorsa anlamlıdır; pozitif bir test tek başına o besinin egzamayı sürdürdüğü anlamına gelmez. Uzun süredir düzelmeyen, tek taraflı ya da tedaviye yanıtsız plaklarda mantar enfeksiyonu ve daha nadir tanılar için biyopsi gündeme gelir.
Tabloyu sürdüren günlük etkenleri bulmak da tanının parçasıdır. Islak işle çalışmak, gün içinde sık el yıkamak, kokulu temizleyiciler, yün ve sentetik giysiler, sıcak ve kuru iç ortam, terleten spor kıyafeti tek tek sorgulanır. Bunların çoğu alerji yoluyla değil tahriş yoluyla etki eder, ama alevlenmeyi sürdürmekte ilaçtan daha belirleyici olabilirler. Hangi ürünün ne sıklıkla kullanıldığı konuşulmadan kurulan bir plan çoğu zaman eksik kalır.
Tedavi
Nasıl tedavi edilir?
Tedavinin zemini nemlendirmedir ve bu isteğe bağlı bir ek değildir. Kokusuz, bariyeri onaran bir nemlendiricinin bol miktarda, günde en az iki kez ve banyodan sonraki birkaç dakika içinde nemli deriye uygulanması alevlenme sıklığını ve ilaç ihtiyacını azaltır. Banyo ılık ve kısa tutulur, sabun yerine yumuşak temizleyici kullanılır.
İltihaba yönelik tedavide topikal kortikosteroidler ilk sıradadır; bölgeye ve yaşa uygun güçte seçilir, alevlenmede düzenli kullanılır, tablo yatıştıkça azaltılır. Yüz, göz çevresi ve kıvrımlar gibi ince derili bölgelerde deriyi inceltmeyen kalsinörin inhibitörleri tercih edilir; topikal JAK ve PDE4 inhibitörleri de seçilmiş hastalarda kullanılır. Sık yineleyen bölgelerde, tablo temizlendikten sonra haftada iki gün sürdürülen proaktif tedavi nüksü geciktirir.
Topikal tedaviyle kontrol altına alınamayan orta ve ağır egzamada dar bant UVB fototerapisi, siklosporin gibi sistemik ilaçlar, interlökin yolağını hedefleyen biyolojik ajanlar ve JAK inhibitörleri gündeme gelir. Her birinin izlem gerektirdiği baştan konuşulur: kortikosteroidin kontrolsüz uzun kullanımı deriyi inceltir, sistemik tedaviler laboratuvar takibi ister. Bunların yanında tırnakları kısa tutmak, yün ve terletici kumaşlardan uzak durmak, yatak odasını serin tutmak gibi basit önlemler ilaçların işini kolaylaştırır.
Sıkça Sorulanlar
Sık sorulan sorular
Egzama bulaşır mı?
Hayır. Egzama bir enfeksiyon değil, bariyer zayıflığı ve iltihaplı yanıtla giden bir hastalıktır; temasla geçmez. Yalnız üzerine eklenen bakteri ya da virüs enfeksiyonları bulaşıcı olabilir, bu da tablonun kendisinden farklı bir durumdur.
Egzama tamamen geçer mi?
Çocukluk çağında başlayan atopik dermatitin önemli bir bölümü okul çağına doğru belirgin şekilde hafifler. Erişkinde ise kronik seyredebilir. Kürü olmasa da düzenli bakım ve doğru tedaviyle uzun sessiz dönemler elde edilir.
Kortizonlu kremler zararlı mı?
Doğru güçte, doğru bölgede ve hekim kontrolünde kullanıldığında güvenlidir. Zarar iki uçtan gelir: kontrolsüz ve aylarca süren kullanım deriyi inceltir, korkup hiç kullanmamak ise iltihabı sürdürerek kaşıntı döngüsünü besler. İnce derili bölgeler için deriyi inceltmeyen seçenekler vardır.
Beslenme egzamayı etkiler mi?
Erişkinlerin çoğunda besinler tetikleyici değildir. Küçük çocuklarda öykü destekliyorsa araştırma anlamlıdır. Kanıtlanmamış eliminasyon diyetleri çocukta büyüme sorunu ve yeni besin alerjileri riski yaratabildiği için hekime danışmadan başlanmamalıdır.
Denize ve havuza girebilir miyim?
Girebilirsiniz. Klorlu su ve tuzlu su deriyi kurutur, bu yüzden çıktıktan sonra ılık duş alıp nemlendirici uygulamak önemlidir. Aktif enfeksiyon, açık ve sızıntılı lezyon varsa ara vermek gerekir.
Egzama iz bırakır mı?
Egzamanın kendisi genellikle kalıcı iz bırakmaz. Geride kalan koyu ya da açık renk değişiklikleri çoğunlukla aylar içinde silinir. Derin kaşıma yaraları ve tekrarlayan enfeksiyonlar ise iz bırakabilir; bu da kaşıntıyı erken kontrol etmenin bir başka gerekçesidir.
Değerlendirme Randevusu
Kaşıntı döngüsünü nerede kırıyoruz?
Tablonun hangi egzama tipine oturduğu ve günlük hayatta neyin alevlenmeyi sürdürdüğü muayenede değerlendirilir.
Sorularınız ve randevu için