Tırnak Hastalıkları

Ne Olduğu

Tırnak neden bozulur?

Tırnak, tırnak kökündeki matriks hücrelerinin ürettiği sıkı paketlenmiş keratinden oluşur ve altındaki tırnak yatağına yapışık olarak ilerler. Bu yapıyı bozan her şey görünür bir ize dönüşür. Matriks etkilenirse tırnak bozuk üretilir, yatak etkilenirse tırnak yataktan ayrılır ya da rengi değişir, çevre doku etkilenirse ağrı ve şişlik öne çıkar. Değişikliğin nerede olduğunu okumak, nedene ulaşmanın ilk adımıdır.

Nedenler dört başlıkta toplanır: enfeksiyonlar (mantar, bakteri, virüs), iltihaplı deri hastalıklarının tırnak tutulumu (sedef, egzama, liken planus), travma ve mekanik yüklenme (dar ayakkabı, tekrarlayan mikrotravma, agresif manikür) ve sistemik nedenler (demir eksikliği, tiroid hastalıkları, bazı ilaçlar, dolaşım bozuklukları). Aynı görünüm birden çok nedenden çıkabildiği için kalınlaşmış tırnağı doğrudan mantar saymak sık yapılan bir hatadır.

Tırnağın yavaş uzaması iki sonuç doğurur. Birincisi, bugün görünen değişiklik aylar önce yaşanmış bir olayın kaydı olabilir; yüksek ateşli bir hastalık ya da ağır bir dönem, haftalar sonra tırnakta enine çizgiler halinde ortaya çıkar. İkincisi, tedavi doğru olsa bile sonucu görmek zaman alır: el tırnağı yaklaşık altı ayda, ayak tırnağı 12–18 ayda tümüyle yenilenir.

Belirtiler

Hangi değişiklik neyi düşündürür?

Kalınlaşma, sararma, ufalanma ve tırnağın yatağından ayrılması en sık getirilen yakınmalardır. Bu tabloda ilk düşünülen mantar enfeksiyonudur, ama sedefin tırnak tutulumu neredeyse aynı görünebilir. Sedefte ek ipuçları vardır: tırnak yüzeyinde iğne başı büyüklüğünde çukurcuklar, tırnak altında yağ lekesini andıran sarı-turuncu alanlar ve tırnak ucunda kalınlaşmış birikinti.

Yüzey değişiklikleri de bilgi taşır. Enine oluklar matriksin bir süre duraklamış olduğunu gösterir; boyuna ince çizgilenmeler ise çoğunlukla yaşa bağlı normal bir değişimdir. Kaşık biçiminde çukurlaşan tırnak demir eksikliğiyle, çomak tırnak akciğer ve kalp kaynaklı kronik durumlarla ilişkilendirilir. Tırnak yeme ve kütikülü geriye itme alışkanlığı, matriks üzerinde yıllarca süren bir oluk bırakabilir.

Tırnak çevresindeki dokunun kızarıp şişmesi paronişidir. Akut biçimi genellikle bakteriyeldir, hızla ağrır ve iltihap toplayabilir. Kronik biçimi ıslak işle uğraşanlarda görülür; kütikül kaybı, tekrarlayan ıslanma ve maya kolonizasyonu birlikte yürür, tırnak dalgalı ve düzensiz uzamaya başlar.

Bir bulgu diğerlerinden ayrılır: tek bir tırnakta ortaya çıkan, giderek genişleyen ya da koyulaşan boyuna kahverengi-siyah bant. Pigmentin tırnak kıvrımındaki deriye taşması, bandın düzensiz kenarlı olması, tırnağın yarılması ya da kanaması eşlik ediyorsa ivedi değerlendirme gerekir. Tırnak melanomu nadirdir, ama geç tanı konduğunda sonuçları ağır olur. Travmaya bağlı kanamalı koyulaşma ise tırnak uzadıkça yukarı taşınır ve zamanla kaybolur; ayrım muayenede yapılır.

Tanı

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme yalnız yakınılan tırnakla sınırlı kalmaz; tüm el ve ayak tırnakları, deri ve saçlı deri birlikte incelenir. Dirsekteki bir sedef plağı ya da ayaktaki bir mantar odağı, tırnaktaki tabloyu açıklayabilir. Dermatoskopi tırnağa uygulandığında pigment bandının yapısını, tırnak altındaki kanamayı ve kıvrımdaki damar değişikliklerini büyüterek gösterir.

Mantar düşünülüyorsa tedaviye başlamadan önce doğrulanır: tırnak kesintisinden ve altındaki döküntüden alınan örnek mikroskopta incelenir, gerektiğinde kültür yapılır. Aylar sürecek ağızdan bir tedavinin yanlış tanıyla başlatılmaması bunu gerektirir. Sistemik bir neden düşünülüyorsa hedefli kan tetkikleri istenir. Şüpheli pigment bandında ise matriksten biyopsi gündeme gelir ve bu karar geciktirilmez.

Tedavi

Nasıl tedavi edilir?

Tedavi nedene göre belirlenir; tırnağı genel olarak güçlendiren bir çözüm yoktur. Mantar enfeksiyonunda topikal ürünler yalnız yüzeyel ve sınırlı tutulumda işe yarar; matriksi ve tırnağın büyük bölümünü tutan tabloda ağızdan tedavi gerekir. Süresi el tırnağında yaklaşık altı hafta, ayak tırnağında üç ay ve üzeridir. Sedefin tırnak tutulumunda topikal tedaviler, matriks çevresine yapılan uygulamalar ve yaygın deri hastalığı varsa sistemik tedavi kullanılır.

Mekanik nedenlerde çözüm ilaçta değildir. Batık tırnakta doğru kesim, uygun genişlikte ayakkabı ve gerektiğinde kenarın cerrahi olarak daraltılması esastır; tekrarlayan olgularda matriksin ilgili bölümünün kalıcı kapatılması düşünülür. Kronik paronişide ıslak temasın azaltılması ve eldiven kullanımı, sürülen kremden daha belirleyicidir. Kütikülü kesme ya da geriye itme alışkanlığı bırakılmadan tablo düzelmez.

Beklentiyi baştan konuşmak gerekir. Hasarlı tırnak tedaviyle bir anda düzelmez; ilaç yeni üretilen kısmı korur, mevcut bozuk kısım uzayıp kesilerek çıkar. Bu yüzden değerlendirme aylar sonra, tırnağın yeni uzamış bölümüne bakılarak yapılır. Matriks kalıcı hasar gördüyse tırnak eski düzgünlüğüne dönmeyebilir; bu ihtimalin tedaviye başlarken söylenmesi, sonradan hayal kırıklığı yaşanmasından iyidir.