Randevu Al
Cilt Sorunları
Vitiligo
Melanosit kaybının nedeni, seyri ve renk geri kazanma şansı.
Bir Bakışta
- Ne olduğu
- Deriye rengini veren melanositlerin kaybıyla oluşan, keskin sınırlı süt beyazı lekeler
- Kimlerde görülür
- Toplumun yaklaşık yüzde birinde; sıklıkla 30 yaşından önce başlar, her deri tipinde görülür
- Tipik seyri
- Öngörülemez. Yıllarca sabit kalabilir, travma ya da stresli dönemlerden sonra genişleyebilir
- Bulaşıcı mı
- Hayır. Bir enfeksiyon değildir, temasla geçmez
- Tanı
- Muayene ve Wood ışığı; ilk değerlendirmede tiroid başta olmak üzere otoimmün taramalar
- Tedavi yaklaşımı
- İlerlemeyi durdurmak ve rengi geri kazandırmak: topikal tedaviler, dar bant UVB, seçilmiş olguda cerrahi
- Ne zaman hekime başvurmalı
- Yeni çıkan beyaz leke, hızlı genişleme, yüz ve el tutulumu, çocukta ortaya çıkış
Ne Olduğu
Vitiligo nedir?
Vitiligo, deriye rengini veren melanosit hücrelerinin bulundukları alandan kaybolmasıyla ortaya çıkar. Melanin üretimi durunca deri o bölgede süt beyazı, keskin sınırlı bir yamaya dönüşür. Renk kaybı derinin dokusunu, kalınlığını ya da duyusunu değiştirmez; leke ne kabarıktır ne kabuklanır, yalnızca rengi yoktur.
Bugün en çok kabul gören açıklama otoimmün mekanizmadır: bağışıklık sistemi kendi melanositlerini hedef alır. Melanositlerin oksidatif strese karşı zaten kırılgan olması bu saldırıyı kolaylaştırır. Ailesel yatkınlık hastaların yaklaşık beşte birinde vardır. Tiroid hastalıkları, tip 1 diyabet ve pernisiyöz anemi gibi diğer otoimmün tablolarla birlikte görülebildiği için ilk değerlendirmede tiroid fonksiyonlarına bakılır.
Vitiligo bulaşıcı değildir ve bir mantar enfeksiyonu değildir. Bu iki tablo sık karıştırılır. Ağrı, kaşıntı ya da yanma yapmaz. Buna karşılık pigmentsiz deri güneşe karşı savunmasız kalır ve kolayca yanar; korunma bu yüzden kozmetik değil tıbbi bir gerekliliktir. Hastalığın asıl yükü çoğu zaman görünürlüğünden kaynaklanır ve bu yük hafife alınacak bir şey değildir.
Belirtiler
Lekeler nasıl görünür, nasıl seyreder?
Tipik lezyon, süt beyazı, kenarları belirgin ve çevre deriden keskin biçimde ayrılan bir yamadır. Boyut birkaç milimetreden geniş alanlara kadar değişir. En sık el sırtı, parmaklar, bilekler, göz ve ağız çevresi, koltuk altı, kasık ve genital bölge tutulur. Sürtünmeye ve travmaya maruz kalan yerlerin öne çıkması tesadüf değildir.
Yayılım biçimi tabloyu adlandırır. Yaygın tipte lezyonlar iki yanda simetrik durur ve zamanla yeni odaklar eklenir. Segmental tipte ise tek bir vücut yarısında, çoğu kez tek bir bölgede kalır; genellikle erken yaşta başlar, hızlı ilerler ve sonra durur. Kıllı bölgelerde kılların da beyazlaması, o alanda renk geri kazanma şansının azaldığını gösterir.
Seyir öngörülemez. Bir kişide leke yıllarca aynı sınırda kalırken bir diğerinde birkaç ay içinde belirgin biçimde genişleyebilir. Ağır güneş yanığı, kesik ya da sürekli sürten bir kemer hattı gibi travmalar yeni lezyon başlatabilir. Yaz aylarında çevre deri bronzlaştıkça kontrast arttığı için lekeler daha görünür hale gelir; bu, hastalığın kötüleştiği anlamına gelmez.
Tanı
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Karanlık odada uygulanan Wood ışığı pigment kaybını belirginleştirir, gözle seçilemeyen erken odakları gösterir ve vitiligoyu benzer görünen tablolardan ayırmaya yardım eder. Dermatoskopi ise lezyon kenarındaki pigment davranışını, yani hastalığın hâlâ ilerleyip ilerlemediğini okumaya yarar.
Ayırıcı tanıda en sık karışanlar pitriyazis versikolor adlı yüzeyel maya enfeksiyonu, pitriyazis alba, iltihap sonrası renk açılması ve doğuştan gelen beyaz lekelerdir. Bunların sınırları vitiligonunki kadar keskin değildir. İlk tanıda tiroid fonksiyon testleri ve ilgili otoantikorlar istenir; öykü yönlendirirse başka otoimmün hastalıklar da araştırılır. Biyopsi rutin değildir, yalnız atipik olgularda düşünülür.
Hastalığın aktif olup olmadığı ayrıca değerlendirilir, çünkü tedavi kararını en çok bu belirler. Son altı ayda yeni leke çıkmış olması, mevcut lekelerin sınırlarının bulanıklaşması ve travma bölgelerinde yeni odaklar görülmesi aktif dönemi düşündürür. Sınırları keskin, kenarı hafif koyulaşmış ve uzun süredir aynı boyutta duran lezyonlar ise stabil kabul edilir; cerrahi seçenekler yalnız bu grupta gündeme gelir.
Tedavi
Nasıl tedavi edilir?
Tedavinin iki ayrı hedefi vardır: ilerlemeyi durdurmak ve kaybolan rengi geri kazandırmak. İkisi aynı şey değildir ve aynı hızda yürümez. Renk dönüşü çoğunlukla kıl foliküllerinde saklı kalan melanositlerden başlar; bu yüzden folikülden zengin yüz ve boyun iyi yanıt verirken el ve ayak parmakları ile dudak kenarları inatçıdır. Yanıtın görünür hale gelmesi genellikle 3–6 ayı bulur, bazı olgularda daha uzun sürer.
Sınırlı tutulumda topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörleri kullanılır; ince derili bölgelerde ikincisi tercih edilir. Topikal JAK inhibitörleri son yıllarda bu basamağa eklendi. Yaygın ya da hızla ilerleyen tabloda dar bant UVB fototerapisi standarttır ve haftada iki ya da üç seans ritmiyle aylar boyunca sürdürülür. Aktif ilerleme döneminde hastalığı durdurmak için kısa süreli sistemik tedaviler kullanılabilir. Uzun süredir sabit kalmış ve tedaviye yanıtsız alanlarda melanosit transferi gibi cerrahi yöntemler gündeme gelir.
Sınırları açıkça söylemek gerekir: hiçbir tedavi her alanda tam renk dönüşü sağlamaz, kazanılan renk bir bölümünde zamanla geri kaybedilebilir ve idame gerekir. Güneşten korunma tedavinin ayrılmaz parçasıdır; hem pigmentsiz deri yandığı için hem de çevre derinin bronzlaşması kontrastı artırdığı için. Kamuflaj ürünleri ve kalıcı olmayan renklendiriciler görünürlüğü azaltmak isteyenler için geçerli bir seçenektir ve tedaviye engel değildir. Hastalığın ruhsal yükü sorulmalı, gerektiğinde destek önerilmelidir.
Sıkça Sorulanlar
Sık sorulan sorular
Vitiligo bulaşır mı?
Hayır. Vitiligo bir enfeksiyon değil, bağışıklık sisteminin kendi pigment hücrelerini hedef almasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Temasla, ortak eşyayla ya da havuzla geçmez.
Vitiligo yayılır mı?
Yayılabilir, ama ne zaman ve ne kadar yayılacağı önceden söylenemez. Bazı kişilerde lekeler yıllarca aynı sınırda kalır. Güneş yanığı, kesik ve sürekli sürtünme gibi travmalar yeni odak başlatabildiği için bunlardan korunmak anlamlıdır.
Kaybolan renk geri gelir mi?
Bir bölümünde gelir. Yüz ve boyun gibi kıl folikülünden zengin bölgeler tedaviye en çok yanıt veren yerlerdir; el ve ayak parmakları ile dudak kenarları inatçıdır. Yanıtın görünür olması aylar alır ve her alanda tam renk dönüşü beklenmemelidir.
Beyaz lekelere güneş kremi sürmeli miyim?
Evet. Pigmentsiz deri güneşin zararlı etkisine karşı savunmasızdır ve kolayca yanar. Ayrıca çevre derinin bronzlaşmasını sınırlamak lekeler ile çevre arasındaki kontrastı azaltır, yani görünürlüğü de düşürür.
Stres vitiligoyu tetikler mi?
Hastaların bir bölümü başlangıcı ya da alevlenmeyi stresli bir dönemle ilişkilendirir, ama bu ilişki kesin bir neden-sonuç olarak gösterilmiş değildir. Fiziksel travmanın yeni lezyon başlatabildiği ise açıkça bilinir.
Vitiligoya başka hastalıklar eşlik eder mi?
Edebilir. En sık tiroid hastalıkları görülür; tip 1 diyabet ve pernisiyöz anemi de bildirilmiştir. Bu yüzden ilk değerlendirmede tiroid fonksiyonları kontrol edilir ve öykü yönlendirirse tarama genişletilir.
Değerlendirme Randevusu
Lekeler hâlâ ilerliyor mu?
Hastalığın aktif mi yoksa durağan mı olduğu tedavi seçimini doğrudan belirler; bu ayrım muayenede yapılır.
Sorularınız ve randevu için