Randevu Al
Cilt Sorunları
Yüzeyel Mantar Enfeksiyonları
Nemli ve kapalı kalan her yer aday: doğru tanı, yeterli süre.
Bir Bakışta
- Ne olduğu
- Dermatofit ve maya türlerinin derinin, tırnağın ya da saçlı derinin yüzeyel katmanına yerleşmesi
- Kimlerde görülür
- Her yaşta; terleyen, kapalı ayakkabı giyen, ortak duş kullanan ve şeker hastalığı olan kişilerde daha sık
- Tipik seyri
- Kendiliğinden geçmez; tedavi edilmezse yavaşça yayılır ve tırnağa ilerleyebilir
- Bulaşıcı mı
- Evet. Temasla, ortak havlu ve terlikle, nemli zeminlerle, bazı türlerde evcil hayvanlarla
- Tanı
- Muayene; gerektiğinde kazıntıdan mikroskopi, kültür ve saçlı deride Wood ışığı
- Tedavi yaklaşımı
- Deride topikal antifungal 2–4 hafta; tırnak, saçlı deri ve yaygın tutulumda ağızdan tedavi
- Ne zaman hekime başvurmalı
- Yayılan lezyon, tırnak tutulumu, saçlı deride kel alan, tedaviye yanıtsızlık, şeker hastalığı
Ne Olduğu
Yüzeyel mantar enfeksiyonu nedir?
Yüzeyel mantar enfeksiyonları, derinin en dış katmanındaki keratini besin olarak kullanabilen mikroorganizmaların bu katmana yerleşmesiyle oluşur. İki ana grup vardır: keratinden beslenen dermatofitler ve normalde ciltte bulunup koşullar uygun olduğunda çoğalan mayalar. Enfeksiyon derinin altına inmez; yakınmaların çoğu yüzeydeki iltihaptan kaynaklanır.
Ortak payda nem ve kapalılıktır. Terleyen ayak, uzun süre giyilen kapalı ayakkabı, ıslak kalan spor kıyafeti ve birbirine değen deri kıvrımları mantar için elverişli bir ortam yaratır. Şeker hastalığı, bağışıklığı baskılayan tedaviler, uzun süreli antibiyotik kullanımı ve nemli iklim riski artırır. Bulaşma doğrudan temasla, ortak havlu ve terlikle, spor salonu ve havuz zeminleriyle, bazı türlerde kedi ve köpek gibi evcil hayvanlarla olur.
Mantar enfeksiyonu bir temizlik göstergesi değildir ve kendiliğinden geçmesini beklemek işe yaramaz. Tedavi edilmediğinde lezyon yavaşça genişler, ayak parmak aralarından tırnağa geçer, tırnaktan yeniden deriye taşınır. Bu döngü, yalnız deriyi tedavi edip tırnağı ihmal eden yaklaşımların neden sık başarısız olduğunu açıklar.
Belirtiler
Bölgeye göre nasıl görünür?
Gövde ve yüzdeki tinea tipik olarak halka biçimindedir: kenarı kabarık, kırmızı ve kepekli, ortası görece temiz. Kaşıntı sık eşlik eder. Bu lezyona kortizonlu krem sürülmesi görünümü siler ama enfeksiyonu sürdürür; ortaya çıkan bulanık tablo tanıyı geciktirdiği için ayrı bir adla anılır.
Ayakta en sık biçim, dördüncü ve beşinci parmak arasında beyazlaşma, ıslanma ve çatlamadır. Tabanı ve yan kenarları kaplayan kuru, kepekli biçim de görülür ve çoğu kez yalnızca kuruluk sanılır. Kasıkta lezyon kıvrımdan uyluğa doğru yayılır, kenarı belirgindir ve genellikle skrotumu esirger; bu ayrıntı onu kandida enfeksiyonundan ve egzamadan ayırmaya yarar.
Tırnak tutulumunda tırnak sararır, kalınlaşır, ufalanır ve yatağından ayrılır. Genellikle ağrısız olduğu için yıllarca ertelenir. Saçlı deri tutulumu daha çok çocuklarda görülür: kepeklenme, kırılmış saçlarla oluşan kel alanlar, kimi zaman iltihaplı ve akıntılı bir şişlik. Saçlı deri mantarı topikal ilaçla geçmez; kalıcı saç kaybını önlemek için ağızdan tedavi gerekir. Pitriyazis versikolor ise gövdede ve sırtta, güneşte belirginleşen açık ya da koyu renkli, ince kepekli yamalar yapar.
Tanı
Tanı nasıl doğrulanır?
Görünüm çoğu zaman yönlendiricidir ama tek başına yeterli değildir; özellikle uzun süre krem kullanılmış tablolarda aldatıcı olur. Kesin tanı için lezyon kenarından alınan kazıntı potasyum hidroksitle hazırlanıp mikroskopta incelenir, mantar elemanlarının görülmesi tanıyı doğrular. Kültür türü belirler ve uzun tedavi kararlarında değerlidir; sonucu haftalar alır.
Doğrulama özellikle tırnakta önemlidir, çünkü kalınlaşmış ve sararmış her tırnak mantar değildir. Sedef, travma, dolaşım bozukluğu ve liken planus benzer görünebilir. Aylarca sürecek ağızdan bir tedaviye yanlış tanıyla başlamamak gerekir. Saçlı deride Wood ışığı bazı türleri gösterir; çocukta ev içi ve evcil hayvan taraması yayılımı durdurmak için istenir.
Örnek almanın da kuralı vardır. Son iki hafta içinde antifungal krem kullanılmışsa sonuç yanlış negatif çıkabilir; mümkünse ilaca birkaç gün ara verildikten sonra örnek alınır. Kazıntı lezyonun ortasından değil, canlı sınırı taşıyan kabarık kenarından yapılır. Tırnakta ise yüzeyden değil, tırnağın altındaki döküntüden ve hastalıklı bölgenin tırnak köküne en yakın kısmından örnek alınması tanı şansını artırır.
Tedavi
Nasıl tedavi edilir?
Sınırlı deri tutulumunda topikal antifungaller yeterlidir. Krem lezyonun kendisine ve kenarından birkaç santim dışına uygulanır; görünüm düzeldikten sonra da genellikle iki hafta daha sürdürülür. Toplam süre çoğu bölgede 2–4 haftadır. Tedaviyi erken bırakmak, mantar enfeksiyonlarında nüksün en sık nedenidir.
Yaygın tutulumda, saçlı deri ve sakal bölgesinde, tırnak enfeksiyonunda ağızdan tedavi gerekir. Tırnakta süre uzundur: el tırnağında yaklaşık altı hafta, ayak tırnağında üç ay ve üzeri. Bunun nedeni ilacın yavaş etki etmesi değil, sağlıklı tırnağın uzayıp hasarlı kısmı dışarı taşımasının aylar almasıdır. Tedavi bittiğinde tırnak henüz düzelmiş görünmez; asıl değerlendirme aylar sonra yapılır. Ağızdan antifungaller karaciğer enzimlerini etkileyebilir ve birçok ilaçla etkileşir, bu yüzden başlamadan önce kullanılan tüm ilaçlar gözden geçirilir ve gerektiğinde kan tetkiki istenir.
Tedavinin yarısı ortamı değiştirmektir. Ayakların, özellikle parmak aralarının kurulanması, çorabın günlük değiştirilmesi, nefes alan ayakkabı seçimi, ayakkabıların dönüşümlü kullanılması ve ortak alanlarda terlik nüksü belirgin biçimde azaltır. Ev içinde havlu ve terlik paylaşılmaz. Ailede ya da evcil hayvanda bir kaynak varsa o da tedavi edilir; aksi halde tablo düzenli aralıklarla geri gelir.
Sıkça Sorulanlar
Sık sorulan sorular
Mantar enfeksiyonu bulaşır mı?
Evet. Doğrudan temasla, ortak havlu, terlik ve çorapla, havuz ve duş gibi nemli zeminlerle bulaşır. Bazı türler kedi ve köpekten insana geçer; ev içinde birden çok kişide aynı anda görülmesinin nedeni budur.
Mantarlı bölgeye kortizonlu krem sürebilir miyim?
Sürülmemelidir. Kortizon kızarıklığı ve kaşıntıyı kısa sürede azaltır, ama mantarın çoğalmasını kolaylaştırır. Ortaya çıkan bulanık görünüm hem tanıyı geciktirir hem lezyonun sessizce yayılmasına yol açar.
Tırnak mantarı krem ile geçer mi?
Yalnız yüzeyel ve sınırlı tutulumda topikal ürünler işe yarayabilir. Tırnağın büyük bölümü ya da kökü tutulmuşsa ilaç yeterli derinliğe ulaşamaz ve ağızdan tedavi gerekir. Tedaviye başlamadan önce tanının mikroskopiyle doğrulanması önerilir.
Tedavi ne kadar sürer?
Deri tutulumunda çoğunlukla 2–4 hafta yeterlidir ve görünüm düzeldikten sonra da bir süre devam edilir. Tırnakta ise süre el tırnağında yaklaşık altı hafta, ayak tırnağında üç ay ve üzeridir; sonucun görünmesi tırnak uzadıkça, aylar içinde olur.
Neden sürekli tekrarlıyor?
En sık nedenler tedavinin erken bırakılması, ayakkabı ve çoraptaki kalıntının sürmesi, tırnak odağının atlanması ve ev içindeki başka bir kaynağın tedavi edilmemesidir. Ortam düzeltilmeden yapılan tedaviler kısa süreli rahatlama sağlar.
Havuz ve spor salonundan bulaşır mı?
Bulaşabilir. Nemli zeminler mantarın bir süre canlı kalmasına izin verir. Terlik kullanmak, ayakları özellikle parmak aralarından kurulamak ve ıslak kıyafetle uzun süre kalmamak bu riski belirgin biçimde azaltır.
Değerlendirme Randevusu
Tekrar etmesinin bir nedeni var
Tanının mikroskopiyle doğrulanması, tırnak odağının atlanmaması ve ortamın düzeltilmesi muayenede birlikte ele alınır.
Sorularınız ve randevu için